پورت شیمی درمانی یک محفظه کوچک است که زیر پوست بالای قفسه سینه کاشته میشود و با یک لوله نازک به سیاهرگ بزرگ نزدیک قلب وصل است. هر جلسه، داروی شیمیدرمانی از همین محفظه تزریق میشود و دیگر لازم نیست رگ دست شما را بگیرند.
کارگذاشتن پورت شیمی درمانی یک عمل کوچک و سرپایی است: معمولاً با بیحسی موضعی انجام میشود و همان روز به خانه برمیگردید. پورت میتواند ماهها یا حتی چند سال در بدن بماند و اگر مرتب استفاده نشود، هر ۴ تا ۶ هفته یکبار باید شستوشو شود.
در ادامه به زبان ساده میگویم چرا این پیشنهاد داده میشود، عمل چطور انجام میشود، چه مراقبتی میخواهد و بعد از آن زندگیتان چه شکلی است.
پورت شیمی درمانی چیست؟
پورت یک محفظه گِرد و کوچک است — تقریباً به اندازه یک سکه ضخیم — که سرپوش آن از جنس لاستیک فشرده است. این محفظه زیر پوست، معمولاً بالای قفسه سینه و کمی زیر استخوان ترقوه، کاشته میشود.
از پورت یک لوله بسیار نازک بیرون میآید که داخل یک سیاهرگ بزرگ نزدیک قلب قرار میگیرد. بیرون بدن هیچ لولهای آویزان نیست؛ فقط یک برجستگی کوچک زیر پوست دیده و لمس میشود.
هنگام شیمیدرمانی، پرستار یک سوزن مخصوص را از روی پوست وارد سرپوش لاستیکی میکند، دارو تزریق میشود و در پایان سوزن بیرون میآید. نام لاتین آن port-a-cath است و در ایران به آن «پورت» یا «پورت کت» هم میگویند.
چرا پزشک برای شیمیدرمانی پورت پیشنهاد میدهد؟
بیشتر بیماران این سؤال را میپرسند: «مگر نمیشود مثل سرم، از رگ دست تزریق کنند؟» میشود، اما سه مشکل دارد.
اول، رگها فرسوده میشوند. شیمیدرمانی ماهها ادامه دارد و هر جلسه یک رگگیری تازه میخواهد. رگهای دست بعد از چند نوبت سفت، باریک و دردناک میشوند و پیدا کردن رگ سالم هر بار سختتر میشود.
دوم، بعضی داروهای شیمیدرمانی به بافت آسیب میزنند. اگر این داروها از رگ باریک دست نشت کنند و به بافت اطراف برسند، میتوانند زخم و آسیب موضعی ایجاد کنند. پورت دارو را مستقیم وارد یک سیاهرگ بزرگ و پرجریان میکند که دارو را فوراً رقیق میکند.
سوم، از پورت فقط دارو تزریق نمیشود. خونگیری برای آزمایشهای دورهای، تزریق سرم و در صورت نیاز خون هم از همان راه انجام میشود. یعنی تعداد دفعاتی که در طول درمان سوزن میخورید بهشدت کم میشود.
پورت درمان را قویتر نمیکند؛ راه رساندن دارو را امنتر و راحتتر میکند. تصمیم درباره اینکه شما به پورت نیاز دارید یا نه، با پزشک معالج و بر اساس نوع دارو و طول دوره درمان گرفته میشود.
پورت بهتر است یا رگگیری در هر جلسه؟
| موضوع | رگگیری در هر جلسه | پورت |
|---|---|---|
| تعداد سوزن | هر جلسه یک یا چند بار تلاش برای یافتن رگ | یک سوزن از روی پوست، در محل ثابت |
| وضعیت رگهای دست | بهمرور فرسوده و سختیاب میشوند | دستنخورده میمانند |
| خطر نشت دارو به بافت | بیشتر است | کمتر است، چون دارو وارد سیاهرگ بزرگ میشود |
| ظاهر بدن | چیزی کاشته نمیشود | یک برجستگی کوچک زیر پوست سینه |
| کار اضافه | ندارد | یک عمل کوچک در ابتدا و شستوشوی دورهای |
| هزینه | جداگانه ندارد | هزینه دستگاه و عمل، معمولاً از جیب بیمار |
جمعبندی ساده: هر چه دوره شیمیدرمانی طولانیتر و داروها تهاجمیتر باشند، پورت منطقیتر میشود. برای یک دوره کوتاه با داروی ملایم، ممکن است اصلاً لازم نباشد.
عمل پورتگذاری چطور انجام میشود؟
این یک عمل کوچک است، نه جراحی بزرگ. مراحل کلی به این ترتیب است:
۱. محل کار با بیحسی موضعی بیحس میشود. در برخی بیماران، بسته به شرایط، ممکن است از آرامبخش یا بیهوشی هم استفاده شود.
۲. جراح دو برش کوچک میزند: یکی حدود ۳ تا ۴ سانتیمتر برای جا دادن خود محفظه زیر پوست، و یکی کوچکتر (کمتر از ۲ سانتیمتر) برای عبور دادن لوله به داخل سیاهرگ.
۳. محل قرارگیری لوله با کمک تصویربرداری کنترل میشود تا مطمئن شویم سر لوله دقیقاً جای درست نشسته است.
۴. برشها بسته و پانسمان میشود. چیزی بیرون از بدن نمیماند.
بیشتر بیماران بعد از چند ساعت تحت نظر بودن، همان روز مرخص میشوند. بهتر است برای برگشت به خانه همراه داشته باشید و خودتان رانندگی نکنید.
آیا پورتگذاری درد دارد؟
در حین عمل، به دلیل بیحسی موضعی، درد نمیکشید؛ معمولاً فقط حس فشار یا کشش دارید. لحظه تزریق خود بیحسی کمی میسوزد، مثل هر بیحسی دندانپزشکی.
بعد از عمل، طبیعی است که محل کار چند روز حساس، متورم یا کبود باشد و کمی درد داشته باشید. این درد معمولاً با مسکن سادهای که پزشک تجویز میکند کنترل میشود و طی چند روز کم میشود.
در جلسات بعدی شیمیدرمانی هم که سوزن وارد پورت میشود، حس آن شبیه یک تزریق معمولی است — و بسیاری از بیماران میگویند از رگگیری مکرر بسیار راحتتر است.
بعد از عمل چه مراقبتی لازم است؟
روزهای اول مهمترین بخش کار است. نکات عملی:
- پانسمان: معمولاً حدود ۴۸ ساعت بعد تعویض میشود و تا حدود دو هفته روی محل میماند. تا وقتی پانسمان هست، آن را خشک نگه دارید.
- حمام: دوش کوتاه معمولاً اشکالی ندارد، ولی محل نباید مدت طولانی خیس بماند. بعد از ترمیم کامل (حدود دو هفته) دوش گرفتن و حتی شنا معمولاً آزاد است.
- ورزش و بلند کردن بار: چند هفته اول از ورزش سنگین و کشش شدید همان سمت بدن پرهیز کنید. اگر پورت روی بازو کاشته شده، توصیه معمول این است که با آن دست بیش از حدود ۷ کیلوگرم بلند نکنید.
- کمربند و بند کیف: بند کوله یا کمربند ایمنی نباید مستقیم روی محل پورت فشار بیاورد؛ در هفتههای اول اذیت میکند.
چه علائمی یعنی باید فوراً تماس بگیرم؟
عوارض جدی پورت نادر است، اما اگر هرکدام از این نشانهها را دیدید بدون معطلی با تیم درمان یا اورژانس تماس بگیرید:
- تب، لرز یا حال عمومی بد. تب بالای ۳۷٫۵ درجه سانتیگراد در بیمار شیمیدرمانی همیشه جدی است.
- قرمزی، تورم، گرمی یا ترشح در محل پورت — نشانه احتمالی عفونت.
- تورم یا درد در گردن، شانه، بازو یا قفسه سینه همان سمت — ممکن است نشانه لخته باشد.
- تنگی نفس یا درد ناگهانی قفسه سینه پس از عمل.
عوارض شناختهشده پورت شامل عفونت، لخته شدن خون در سیاهرگ، بند آمدن لوله و — بهندرت — آسیب به ریه هنگام کارگذاری است. به همین دلیل انتخاب جراح باتجربه و کنترل تصویربرداری حین کار اهمیت دارد.
پورت چقدر میماند و چرا باید شستوشو شود؟
پورت میتواند هفتهها، ماهها و برای بعضی بیماران چند سال در بدن بماند. تا زمانی که مشکلی ایجاد نکرده و ممکن است دوباره لازم شود، معمولاً عجلهای برای درآوردن آن نیست.
نکتهای که خیلی از بیماران نمیدانند: پورتی که مرتب استفاده نمیشود باید هر ۴ تا ۶ هفته یکبار شستوشو شود تا لوله آن بند نیاید. این کار سرپایی است و چند دقیقه طول میکشد. جا انداختن این نوبتها شایعترین دلیل بند آمدن پورت است.
درآوردن پورت هم عمل کوچکی شبیه گذاشتن آن است و معمولاً با بیحسی موضعی انجام میشود. بعد از آن ممکن است چند روز محل کبود و حساس باشد.
هزینه پورتگذاری چقدر است؟
بر اساس برآورد مطب در شهریور ۱۴۰۵، هزینه کلی پورتگذاری — شامل خود دستگاه پورت و انجام عمل — حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ میلیون تومان است.
دو نکته را جدی بگیرید:
- این رقم با تغییر قیمت تجهیزات و تعرفههای بیمارستانی مدام جابهجا میشود؛ عدد بالا مربوط به شهریور ۱۴۰۵ است و برای رقم روز باید تماس بگیرید.
- در بیشتر موارد بیمه هزینه پورت را پوشش نمیدهد. پیش از عمل حتماً از بیمه خودتان و از بیمارستان محل عمل جداگانه بپرسید تا غافلگیر نشوید.
پورت برای چه بیمارانی مطرح میشود؟
هر بیماری که قرار است دورهای طولانی از داروی وریدی بگیرد کاندید بررسی است. در جراحی انکولوژی دستگاه گوارش و پستان، این موضوع بیشتر برای بیمارانی مطرح میشود که تحت درمان سرطان معده، سرطان روده بزرگ یا سرطان پستان هستند.
تصمیم نهایی به نوع دارو، تعداد جلسات، وضعیت رگهای شما و شرایط عمومیتان بستگی دارد. اگر پزشک شما پورت را پیشنهاد داده، معنیاش این نیست که بیماریتان بدتر شده؛ معنیاش این است که میخواهد مسیر رساندن دارو در طول درمان امن و بدون دردسر بماند.
اگر درباره پورتگذاری سؤال دارید یا میخواهید بدانید برای شرایط شما لازم است یا نه، میتوانید برای معاینه و بررسی نوبت بگیرید. برای آشنایی با سایر خدمات جراحی دکتر امامی هم میتوانید صفحه خدمات را ببینید.
پرسشهای متداول
پورت شیمی درمانی چیست و کجای بدن گذاشته میشود؟
پورت یک محفظه کوچک فلزی یا پلاستیکی با سرپوش لاستیکی است که زیر پوست — معمولاً زیر استخوان ترقوه در بالای قفسه سینه — کاشته میشود و با یک لوله نازک به یک سیاهرگ بزرگ نزدیک قلب وصل است. داروی شیمیدرمانی از راه همین محفظه تزریق میشود، بدون اینکه هر جلسه رگ دست شما گرفته شود.
عمل پورتگذاری درد دارد؟
این عمل معمولاً با بیحسی موضعی انجام میشود؛ یعنی در حین کار درد نمیکشید و فقط فشار یا کشش خفیفی حس میکنید. بعد از آن، محل عمل چند روز حساس و کبود است که با مسکن ساده کنترل میشود.
پورت چقدر در بدن میماند؟
پورت میتواند هفتهها، ماهها و در بعضی بیماران چند سال در بدن بماند. تا وقتی درمان ادامه دارد و پورت مشکلی ایجاد نکرده، دلیلی برای درآوردن آن نیست؛ زمان خارجکردن را پزشک معالج تعیین میکند.
با پورت میتوانم حمام کنم یا شنا بروم؟
بعد از اینکه محل عمل کاملاً ترمیم شد (حدود دو هفته)، دوش گرفتن و شنا معمولاً بیاشکال است. در روزهای اول تا وقتی پانسمان روی زخم است، باید محل را خشک نگه دارید. توصیه دقیق را از تیم درمان خودتان بگیرید.
اگر مدتی شیمیدرمانی نداشته باشم، باز هم باید به بیمارستان بروم؟
بله. پورتی که مرتب استفاده نمیشود باید هر ۴ تا ۶ هفته یکبار شستوشو (فلاش) شود تا لولهاش بند نیاید. این کار سرپایی است و چند دقیقه بیشتر طول نمیکشد.
منابع
- Implantable ports — Macmillan Cancer Support
- Port-a-Cath insertion: during and after your procedure — Guy's and St Thomas' NHS Foundation Trust
- Tubes, Lines, Ports, and Catheters Used in Cancer Treatment — American Cancer Society
- Implantable ports — University College London Hospitals NHS Foundation Trust
نیاز به مشاوره دارید؟
برای رزرو نوبت یا پرسش درباره روند درمان با ما تماس بگیرید.
